Wilco Vermeer's Spoorhistorie / Stoomlocomotieven / HSM 74-82, 89-98, 116-125 / NS 1001-1029


Geüpdate:
20 januari 2019



Stoomlocomotieven /
HSM 74-82/89-98/116-125
NS 1001-1029
(afbeelding: HSM 'tiender' te Tiel, ca 1905, Utrechts Archief)



Fabrikant: A. Borsig, Berlijn
Lengte (over buffers): 14,26 m
Hoogte: 4,31 m
Max. snelheid: 90 km/u
Asindeling: 1'B
Diameter drijfwielen: 1,86 m
Diameter loopwielen en tenderwielen: 1,10 m
Massa loc: 38,8 Ton
Massa tender: NS 1001-1009: 21,2 Ton; NS 1010-1029: 25,1 Ton
Cilinders: 2
Stoomverdeling: Stephenson
Waterinhoud:  NS 1001-1009: 6,8 m3; NS 1010-1029: 9 m3
Brandstof:  NS 1001-1009: 3 Ton kolen; NS 1010-1029: 3,6 Ton kolen
Trekkracht: 3560  kg
Remsysteem: Le Chatelier, later Westinghouse



Tussen 1878 en 1883 liet de Hollandse Spoorweg Maatschappij (HSM) bij Borsig in Duitsland een reeks stoomlocomotieven bouwen. De locomotieven waren een verbeterde serie van de eerdere HSM 43-70 serie met een keteldruk van 10 Atm in plaats van de eerdere 8,5 Atm. Hierdoor kregen de locomotieven de bijnaam "Tienders". De eerste serie werd tussen 1878 en 1879 in de nummerreeks HSM 74-82 in dienst genomen. In 1880 en 1881 volgde de reeks HSM 89-98 en in 1883 de reeks HSM 116-125. Vanaf de HSM 89 werd de locomotief uitgevoerd met een zwaardere tender met een groter waterinhoud en meer kolen. Rond 1896 werd ook de tender van de overige locomotieven aangepast.
Hoewel de locomotieven formeel een nummer kregen, waren ze vooral bekend onder hun namen Eos, Furie, Galatea, Hydra, Io, Janus, Kalypso, Laokoon, Medea, Orpheus, Pegasus, Ra, Sirene, Titaan, Utopia, ,Victoria, Walhala, , Xanthippe, Zelos, Artevelde, Beyling, Cats, Gerard Dou, Evertsen, Govert Flinck, Hugo de Groot, Huygens en Jordeans. De locomotieven waren in dienst genomen voor de Reizigers treindiensten tussen Zutphen en Winterswijk en tussen Zaandam en Amsterdam.

Bij de samenvoeging van de diverse spoorwegbedrijven tot de Nederlandse Spoorwegen, werden de locomotieven ondergebracht in de serie NS 1001-1029.
De gehele serie werd in de jaren tussen 1924 en 1935 afgevoerd en de NS 1010 werd in 1934 behouden voor het Spoorwegmuseum.



Overzicht NS 1000 serie
Fabrieksnummer / Bedrijfsnummer


3623:
HSM 74 "Eos", NS 1001


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1878
Fabrieksnummer: 3623
Afvoer: 1925


3624:
HSM 75 "Furie", NS 1002


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1878
Fabrieksnummer: 3634
Afvoer: 1925
(afbeelding: HSM 75 "Fury", Rotterdam DP, 1903, Eelco Storm/Spoorwegarchief)


3625:
HSM 76 "Galatea", NS 1003


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1878
Fabrieksnummer: 3625
Afvoer: 1926


3626:
HSM 77 "Hydra", NS 1004


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1878
Fabrieksnummer: 3626
Afvoer: 1924


3627:
HSM 78 "Io", NS 1005


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1878
Fabrieksnummer: 3627
Afvoer: 1925


3628:
HSM 79 "Janus", NS 1006


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1878
Fabrieksnummer: 3628
Afvoer: 1926
(afbeelding: HSM 79 "Janus, Den Haag HS, ca 1890, collectie De Pater)


3704:
HSM 80 "Kalypso", NS 1007


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1879
Fabrieksnummer: 3704
Afvoer: 1926
(afbeelding: HSM 80 Kalypso, 13362A, Spoorwegen in Beeld, Spoorwegmuseum)

HSM 80 "Kalypso"
(afbeelding: Collectie de Pater)


3705:
HSM 81 "Laokoon", NS 1008


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1879
Fabrieksnummer: 3705
Afvoer: 1926


3706:
HSM 82 "Medea", NS 1009


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1879
Fabrieksnummer: 3706
Afvoer: 1925


3730:
HSM 89 "Nestor", NS 1010


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1880
Fabrieksnummer: 3730
Afvoer: 1934
(afbeelding: HSM 89 "Nestor", Spoorwegmuseum Utrecht, 31 augustus 2013, Wilco Vermeer)
De NS 1010 werd na de afvoer ven de serie in 1934 behouden voor het Spoorwegmuseum. Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakte de locomotief beschadigd. In 1964 werd de NS 1010 hersteld en teruggebracht in de stijl zoals deze bij de HSM was met het oorspronkelijke nummer HSM 89 en de naam "Nestor". De overdracht aan het Spoorwegmuseum vond plaats op 24 november 1964.

3731:
HSM 90 "Orpheus", NS 1011


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1880
Fabrieksnummer: 3731
Afvoer: 1935


3732:
HSM 91 "Pegasus", NS 1012


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1880
Fabrieksnummer: 3732
Afvoer: 1934
Op 3 december 1879 reed HSM 91 "Pegasus" in dichte mist een trein van Amsterdam naar Rotterdam waarbij op een niet gesloten overweg de trein in aanrijding kwam met een paardenwagen. Hierbij kwamen twee mannen op de wagen om het leven, het paard overleefde de aanrijding.

3733:
HSM 92 "Ra", NS 1013


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1880
Fabrieksnummer: 3733
Afvoer: 1930


3734:
HSM 93 "Sirene", NS 1014


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1880
Fabrieksnummer: 3734
Afvoer: 1927


3735:
HSM 94 "Titaan", NS 1015


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1880
Fabrieksnummer: 3735
Afvoer: 1927


3736:
HSM 95 "Utopia", NS 1016


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1880
Fabrieksnummer: 3736
Afvoer: 1926


3771:
HSM 96 "Victoria", NS 1017


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1881
Fabrieksnummer: 3771
Afvoer: 1933


3772:
HSM 97 "Walhalla", NS 1018


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1881
Fabrieksnummer: 3772
Afvoer: 1928


3773:
HSM 98 "Xantippe", NS 1019


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1881
Fabrieksnummer: 3773
Afvoer: 1933
(afbeelding: zijaanzicht HSM 98 "Xantippe", Utrechts Archief/NL-UtHUA_A170862_000001)


3900:
HSM 116 "Zelos", NS 1020


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1883
Fabrieksnummer: 3900
Afvoer: 1926


3901:
HSM 117 "Artevelde", NS 1021


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1883
Fabrieksnummer: 3901
Afvoer: 1934


3902:
HSM 118 "Beyling", NS 1022


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1883
Fabrieksnummer: 3902
Afvoer: 1934
(afbeelding: HSM 118 "Beyling" op de draaischijf te Hilversum, 151363/Nederlandse Spoorwegen/Utrechts Archief)


3903:
HSM 119 "Cats", NS 1023


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1883
Fabrieksnummer: 3903
Afvoer: 1930


3904:
HSM 120 "Gerad Dou", NS 1024


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1883
Fabrieksnummer: 3904
Afvoer: 1933


3905:
HSM 121 "Evertsen", NS 1025


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1883
Fabrieksnummer: 3905
Afvoer: 1932


3906:
HSM 122 "Govert Flink", NS 1026


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1883
Fabrieksnummer: 3906
Afvoer: 1930


3907:
HSM 123 "Hugo de Groot", NS 1027


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1883
Fabrieksnummer: 3907
Afvoer: 1933


3908:
HSM 124 "Huygens", NS 1028


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1883
Fabrieksnummer: 3908
Afvoer: 1930


3909:
HSM 125 "Jordaens", NS 1029


Fabrikant: Borsig
Bouwjaar: 1883
Fabrieksnummer: 3909
Afvoer: 1933





Bronnen:
- Messing model stoomlocomotief serie NS 1000 (ex. HSM), MK Modelbouwstudio (20 januari 2019)
- NS 1000 (stoomlocomotief), Wikipedia (20 januari 2019)
- Stoomlocs NS: vanaf 1000, Langs de Rails (20 januari 2019)
© Spoorhistorie - Wilco Vermeer, 2017-2019
contact